Las vergenas nèiras

Òm tròba de vergenas nèiras en de nombrós luòcs en Euròpa, mas son particularament nombrosas en las tèrras occitanas de Provença e de Massís Central. Lhuras originas mèsclan cristianisme e cresenças precrestianas.

Verge d’ès Lo Puèi de Velai

Vergena d’ès Lo Puèi de Velai

Davant que la religion crestiana apareisseguèsse, los pòbles de Mediterranèa amai d’Euròpa tota, adoravan de divinitats femeninas que las apelan anuèit Deessas-Maire, Deessas-Tèrra. Aquelas representavan la natura, la feconditat, la viá, las fòrças secretas e esconduás que fasián brolhar las granas, virar las sasons. Lhur culte se fasiá de pertot, e respondiá au besònh de s’aparar dau cròi temps, de l'eissut, de las aigas; tots aquelos elements que vos poián desfaire en un esliuç de temps lo pauc qu' aviatz per viure.

Aquelos cultes existissián doncas de pertot, aube de formas diversas, mas qu’avián de ratjas comunas, e que se semblavan fèrme. Amai òm seguèsse a una epòca anciana, los cultes viatjavan, e una divinitat coma la deessa egiptiana Isis èra conneissuá e adoraa pertot dins lo monde mediterranèu, au sud amai au nòrd. L’empèri roman deupoguèt contribüir a difusar lo culte d’Isis, aube tots sos soudards qu'anavan d’un país a l’autre, e sa tolerança per totas la formas religiosas.

Estatua celtica d’Euròpa

Estatua celtica d’Euròpa

Quand lo Cristianisme espeliguèt, aquel culte novèl se mesclava a chaa pauc aube aquelos de soliá. Aquò se fasiá naturalament dins de societats qu’avián l’avèrtia de preiar mai d’un Dieu. Pasmens, la religion novèla, aube son comandament promèir « un Dieu solet adorarás », se deviá despaitar daus rituaus paians qu’èran encara fèrme vius. Se chal amai soventar que lo Cristianisme de las debutas èra d’abòrd una religion patriarcala onte los personatges màiers èran lo Paire e lo Filhs, e que mancava de feguras femeninas. Autanben, aquela religion novèla, que se voliá èsser la religion universala, deviá assimilar los cultes de la Deessa Maire. Mas, per o faire, los chaliá poire transpausar; e aquò seguèt lo ròtle que bailèron a Maria, maire de Jesús, que ne’n faguèron Maire de Dieu. A partir d’aquí, aquela poguèt prendre la plaça de chascuna de las divinitats localas. Aquela mutacion se fasiá belament, per evolucion d’aquelas deessas que prenguèron progressivament los attributs dau sagrament crestian, tot en demorant enratjaas au fetge dau monde d’aquel temps. Tala seguèt l’estrategia daus promotors de la religion novèla: s’apurrar sobre la cresenças ancianas per bastir una societat reformaa e i faire esbandir las idèas que volián promòure.

Doncas, dès las debutas dau Cristinanisme en tèrra romana, i aviá dejá de divinats nèiras, que de còps que i aviá, poián èsser venguás d’Africa o d’autres còps èsser estaas creaas localament de color nèiras per mèlhs semblar la tèrra nurrissèira.

Apuèi, la religion crestiana s’afortiguèt, venguèt religion oficiala, puèi l’empèri roman petafinèt. Pasmens, las relacions aube las tèrras d’Africa continuèron. Coma lo monde musulman èra pas tant lònh qu’aquò, de contactes se fasián dempuèi los reiaumes crestians de Palestina, amai aube lo Califat de Còrdoa e los reiaumes que s’enseguèron. D’aquí poguèron venir quauquas estatuas ancianas que lo monde s’acoitavan de prendre coma de representacions de la Vergena Maria. Òm ditz ben que Sant Loís reçaupuguèt de la mans dau Grand Soudan de Babilònia – aquò èra en realitat lo nom que bailavan a Alexàndria a aquela epòca - una estatua qu’el ofriguèt puèi au sanctuari de Nòstra Dòna dau Puèi. Aquò es probable qu’aquela estatua de Sant Loís, brutlaa pendent la revolucion francesa dau sègle 18, remplacèt una autra qu’èra mai anciana e que òm ne’n sap pas grand veaa adaüra. Aquò es amai probable qu’aquò èra Isis, la deessa nèira d’Egipte, e aquò explicariá la semblança extraordinària entre l’estatua d’ès Lo Puèi e aquelas de la deessa egiptiana.

Isis

Isis

Aquò vòu pas dire que totas las representacions nèiras de la Maria crestiana venguèssan de l’antiquitat o que seguèssan aduás d’Africa. Lo prestigi que jauvissián de romuatges coma aquel dau Puèi faguèt tant de còps brolhar d’autres romuatges, e enque-siam mai fargèron d’autras vergenas nèiras.

Anuèit, si aquelas rèstas de paganisme existisson encara, lo devem essencialament a lhura incorporacion dins lo ritual crestian. Probablament que si o èran pas estaas, ne’n demorariá gaire que quauquas traças esconduás dins de libres coneissuts per d’uns sabents.

 

Didier Grange – feurèir de 2008 / decembre de 2019

 


Tèxtes
Lo Velai
Los jalhs d'Issinjau
Poésies patoises
País de Beaus
Monistròl
La nučit dau maquisardV
Miquièl Montanhon e Catarina
Sermon
Lo retorn dau paire
L’arribaa de la prima
Nòstra Dama de Mai
Las cendres
La nèu delh cocut
Nosautres
Un òme solet
Nadau
Responsa de la mňrt
Quand l'aiga mancava
PrimaV
Maria de la Crčca
Una messa de meianučit elh Chastelŕs das ChaptučlhsV
Lo Finon d'ŕs Chardaire
Lo ratairňl
L'aigada
Las maluranças de Jausčl lo BanardV

Escoutar
Radio Cime du Lizieux - Le patois vous parleV
L'aurelha de caireV
Sovenença dau certificat d'estúdiaV
Doctor KnockV
Sovenença daus mes de MaiV
Lo clochièr de LapteV
La chabra o la femnaV
Quaucòm que ňm pčrd de veguáV
Los rats dins las bràiasV
Coma faire un fiulòtV
Carnaval elh Puèi de VelaiV
Temps de gestacionV
Nadal en VelaiV
Lo nenufarV
Las muaasV
Jan-JanetaV
Lo presidentV
Las meissonsV
Las escossalhasV
Las clòchas vès RomaV
Las cartas eissublaasV
Lo diable e lo maneschalV
La morrelhadaV
La muaa sus BrossetasV
Los solaçaires 2012V
Lo petaçatgeV
Lo bču-fraireV
L'enigme daus cauquilhardsV
Lo remčdiV
Un braconaire čs GolenaV
Las damas blanchas de TalhacV
Los cinc jausV

Saber
Las vergenas nčiras
Los Montgolfièr
Fèstas delh Rei de l'Aucèl
La TrifòlaV
La Chasa-Dieu

Obrar e descubrir
Prononciacion de l'occitanV
Lexic parlantV
JòcsV
Lexic nòrd Velai-Vivarés
Toponymie de l'Yssingelais
Un parler roman, le patois de Sainte-Sigolène
Lexique de l'occitan auvergnat
Liens divers

Archius
Vès Aurèc 2006V
Dictada 2008V
Dictada 2009V
CAOC 2011V
Dictada 2012V
La Retornada 2016V
La Retornada 2017V
La Retornada 2018V
Ostal delh Fen GrasV

viá
vida

veaa
causa, chausa

belament
lentament

cròi
mauvas, meschant

avèrtia
abitud


Marraire
Paraulas de tèrras occitanas
Dijňus 21 de març de 2019
sčt oras manca učit
Acučlh | Letra Marraire| Prepaus